Baskı Yüzey Koruma İşlemleri

Baskı Yüzey Koruma

Cilt işi bittikten sonra kitap, dergi, broşür, dosya vb. gibi materyallerin üzerine güzel bir görüntü vermek ve dış etkenlerden korumak için yapılan bir işlemdir. Bunlar selofan, laklama ve verniktir.

selofan (Laminasyon)

Basılı broşür, dosya, kitap kapağı gibi çok kullanılan basılı materyallerin dış etkenlerden korunması (güneş, nem, yağ vb.) için baskı yüzeyine sıvama yoluyla kaplanan ince bir jelatindir. Matlık veya parlaklık etkisi yaratabilir.

Lak

Broşür, kitap kapağı, katalog, dosya, davetiye gibi işlerde baskıyı dış etkenlere karşı korumak ve ürüne parlaklık kazandırmak için baskı yüzeyine mürekkep gibi uygulanan bir madde. Kanserojen etkisi nedeniyle gelişmiş ülkelerde kullanımı giderek azalmaktadır.

Vernik

Baskı yüzeyine uygulanan koruma işlemlerinden biri olup dayanıklılık ve parlaklığı lak kadar olmasa da yüzeye uygulanması kolay bir madde.

Ciltçi Aletleri

Demir Gönye ve Demir Cetvel: Ölçüm işlerinde dayanıklı olması açısından metal ölçü aletleri tercih edilmelidir.

Çekiç: Özellikle elle kambura açma işi için gerekir.

Pergel: Değişik cilt işlerinde kullanılır.

Deri Bıçağı: Deri kenarlarını inceltmeye yarar.

İp Kıskacı: Deri ciltlerde sırtın ip kabarcıklarını düzenlemeye yarar.

İp Dağıtmak İçin Teneke: Bu alet cilt iplerinin uçlarını dağıtmak için kullanılır. Çinko parçasından yapılır.

Biz: Bu alet pek çok işin yanı sıra, daire şeklinde mukavva parçaları keserken de işe yarar.

Istaka: Cilt işlerinde kullanılan kâğıt katlamaya yarayan kemik ya da tahtadan yapılmış yassı bir el aletidir.

İskarpela: 15 mm genişliğinde keskin ağızlı bir alettir. Cilbentlerde şerit geçecek yarıkları açmak için kullanılır.

Testere: Küçük bir el testeresi ve kıl testere bulundurulacak olursa oyma kalıp motifleri ve küçük yuvarlak kutu mukavvaları kesilebilir. Forma sırtlarını işaretli yerlerden kesmeye yarar.

Tahtalar: Kapağı takılmış kitap ve mukavvaları sert ağaçtan tahtaları arasında baskıya konur. Değişik büyüklükte tahtalara ihtiyaç vardır.

Yaldız Baskısı İçin Kumpas: Bu alet masa üzerine yatırılabilecek ve elle rahatça sıkılabilecek şekilde yapılmıştır. Bununla kitapların yaldızlama işi yapılır.

Deri Taşı: Üzerinde deri traş edilecek olan bu taş tahminen 30×40 cm büyüklüğünde bir litografya taşıdır.

Deri Ütüsü: Bu alet deriyi düzeltmede kullanılır.

Cilt İğneleri: Bunlar kitap dikmek ve şiraze örmek için kullanılan yorgan iğneleridir. Genelde büyük boylu ve ince olanları tercih edilir.

Zımpara Kâğıdından Eğeler: Bunlar üzerine zımpara kâğıdı yapıştırılmış mukavva veya tahta parçalarıdır. Bu aletle mukavva kenarları yuvarlatılır ve pürüzler giderilir.

Boya Çanakları ve Fırçalar: Bunlar kitap kenarlarını boyamak, ayrıca renkli kâğıtlar yapmak için kullanılır.

Dikiş Tezgâhı: El ile dikilecek kitap, defter gibi işlerin dikilmesi için kullanılan alettir. Alt kısmı yeterli büyüklükte bir tabla ile, üstte gergi ipi veya şeritlerin gerileceği bir çerçeveden ibarettir.

Karton ve Mukavva Çeşitleri

Krome Kartonlar: Bir yüzleri satine edilmiş olup çoğunlukla ilaç kutuları ve diğer küçük ambalaj işlerinde kullanılır.

Krome Lüks Kartonlar: Bir yüzleri çok iyi satine edilmiş olup lüks kapak, davetiye, kartvizit, reklâm işlerinde tercih edilir.

Bristol Kartonlar: Çok iyi cins kartonlar olup kapak işlerinde kullanılır.

Dosyalık Kartonlar: Bristol cinsinden olup genellikle dosya ve karteks işlerinde kullanılır.

Gri Mukavva: El işlerinde ve makinelerde kullanılmak üzere 2 çeşit imal edilir. Uzun elyaflıdır. Kutu, ambalaj ve benzeri işlerde kullanılır.

Saman Mukavva: Yalnız el işleri için imal edilirler. Kısa elyaflı olup gevrek bir yapıdadır. Ucuz olduğundan kalitesiz cilt işlerinde kullanılır.

Holzpappe (Odun Hamurundan): Öz maddesi kısa lifli odunlardır. Takvim ve çeşitli pano işlerinde kullanılır.

Astarlı Mukavva: Hem el işlerinde hem de makinede kullanılacak şekilde imal edilir. Lüks kutu işlerinde ve ambalaj yapımında iyi netice verir.

Preslenmiş Mukavva: Hadern denilen bir maddeden yapılır. Çok sert olduğundan klasör, kartaj işlerinde kullanıldığı gibi izolasyon işlerinde de kullanılır.

Sert Mukavva: Bükülebilir fakat kırılmaz. Çanta imalinde, fihrist ve kartaj işlerinde kullanılır.

Sırt Mukavvası: Yumuşaktır, kitap sırtlarında kullanılır.

Cilt Bezi ve Deri Çeşitleri

Kaliko Cilt Bezi: Pamuk ipliğinden yapılan cilt bezleridir. Dayanıklı cilt yapımında kullanılır. İlk olarak 1825'de yapılmıştır. Suya karşı hassastır.

Vinleks Cilt Bezi: Ana maddesi PVC'dir. Yıkanabilir ve dayanıklıdır. Çeşitli kalınlıkta yapılabilir.

Üzeri Yazılabilir Bezler: Özel olarak ehliyet, nüfus cüzdanı, kimlik kartları için imal edilir.

Alkor: Taşıyıcıları iplik değil kâğıttır. Ambalaj kâğıtları üzerine PVC kaplanarak yapılır.

Suni Deri: Dosya, klasör, kitap cildi, sumen işlerinde kullanılır. Ana maddesi PVC'dir.

Deri Çeşitleri: Maroken, Sahtiyan, Domuz, Keçi, Koyun derileri cilt işlerinde en çok kullanılandır. Kimyasal işlemden sonra ciltlemede kullanılır.

Tül (Gaze): Ciltçilikte sırta konan ve formaların kendisine dikildiği veya zamklandığı seyrek elyaflı, fakat sağlam pamuklu bez.

Şiraze: Kitapların kafaya bağlandıkları yerin iki ucunda ibrişimden örülen ince şerit.

Kırnap: Ciltlemede kullanılan belirli uzunluktaki iplik.

Yapıştırıcılar

Kola: Soğuk ve sıcak olarak iki şekilde yapılır. Hammaddesi nişastadır.

Jelatin: Kemikten imal edilen yapıştırıcıdır.

Çırış: Bitkisel bir yapıştırıcıdır.

Dekstrın: Mısırın 200 derecede kaynatılmasıyla elde edilen, zarf ve pul arkalarında kullanılan çabuk kuruyan bir yapıştırıcıdır.

Selüloz: Duvar kâğıtlarıyla afişlerin yapıştırılmasında kullanılır.

Plastik Tutkal: Cilt işlerinde kullanılan 30 kg'lık bidonlar içerisinde satılan bir yapıştırıcıdır.

Cilt Boyaları: Keten, deri, pandizot kumaş ve benzeri cilt kapağı malzemeleri üzerine baskı yapmak için kullanılan, ışığa dayanıklı örtücü boyalardır.

Sıcak Tutkal: Boncuk ve tabaka halinde satılır. Suda eritilerek kullanılır. Kitap kabını ve sırtını yapıştırmada kullanılır.

Sentetik Yapıştırıcılar: Ana maddeleri PVC'dir. Bu yapıştırıcılar bir kere sürülünce bir daha çıkmaz.

Gummi Arabikum (Arap Zamkı): Az yapraklı defter, kitap işlerinde kullanılır.

Baskı Taşıyıcı Malzemeler ve Kâğıt Çeşitleri

Baskı Taşıyıcı Malzemeler: Boyayı kabul eden ve onu üzerinde taşıyabilen cisimlere "baskı taşıyıcı malzemeler" denir. Kâğıt, karton, mukavva, plastik folye, cam, seramik, metal, kumaş gibi çeşitli materyaller olabilir.

Kâğıt: Hammaddesi odun, saman, paçavra gibi bitkisel maddeler olan, üzerine baskı yapılmaya elverişli tabakaya kâğıt denir.

Kâğıdın Gramajı: 1 m² 'nin gram olarak ağırlığı.

Kâğıdın Hamuru: Kâğıdın yapılmadan evvelki son durumu.

Kâğıdın Suyu: Kâğıdın makinede dokunuş istikameti.

Rule Kâğıt: Bobin halinde sarılmış sonsuz kâğıt.

Birinci Hamur Kâğıt: Selülozu çok, odunu azdır.

İkinci Hamur Kâğıt: Odun miktarı ile selüloz miktarı birbirine yaklaşıktır.

Üçüncü Hamur Kâğıt: Odun miktarı çok, selüloz miktarı azdır.

Kuşe Kâğıt: Yüzeyleri dolgu maddeleri ile kaplanıp perdahlanarak kaliteleri yükseltilen, her iki yüzü parlak olan kâğıtlara kuşe kâğıdı denir.

Tabii Kuşe: Dolgu maddeleri, kâğıt hamurunun içine karıştırıldığı için beyazlıkları yüzeysel dolgu maddeli kuşe kâğıtlara oranla daha azdır.

Kromelüks (Krome) Kâğıt: Bir yüzü dolgu maddeleri ile kaplanıp perdahlanarak kalitesi yükseltilen bu kâğıtların bir yüzü parlak diğer yüzü mattır.

Bristol Karton: Çok beyaz ve iyi kalite bir karton cinsidir. Bir yüzü yarı parlak diğer yüzü beyaz mattır.

Pelur Kâğıt: Çok hafif, çok ince kâğıttır. Düz ve soğan pelur cinsleri mevcuttur.

Otokopi Kâğıtları: Kendinden kopyalı kâğıtlar olarak bilinir. Kâğıdın bir yüzüne mikro kapsüller sıvanır; sert bir cisimle bastırıldığında kapsül patlar ve alttaki kâğıda aynı görüntü geçer. Fatura, irsaliye gibi çok kopyalı işlerde kullanılır.

Ozalit Kâğıtları: Yüzeyi ışığa karşı duyarlı madde ile kaplı kâğıttır. Matbaalarda amonyak developerli olanları kullanılır. Baskıdan önce müşteriye onay için ozalit maketleri çıkarılır.

Aydınger Kâğıtları: Kaygan yüzeyli, saydam özel bir kâğıt cinsidir. Matbaalarda düşük tirajlı tire işlerin baskısında film yerine kullanılır.

Efalin Kâğıdı: Kumaş dokulu baskı yapılabilen yumuşak renkli kâğıt.

Papirus Kâğıdı: Antik çağda Mısır'da geliştirilmiş, papirus ağacının yapraklarının kurutulmasıyla elde edilen kâğıt.

Papye Kâğıdı: İçinde herhangi bir dolgu maddesi olmayan emici yumuşak kâğıt.

Kalender: Kâğıt fabrikalarında kâğıt ütüleme ve parlatma ünitesi veya makinesi.

Higrometre: Nem ölçü aleti.

Karton: Bitkisel selülozun mekanik veya kimyasal yollarla işlenmesiyle elde edilen sert, dayanıklı ve kalın kâğıt malzeme.

Stifnis: Kartonun eğilmeye karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanır. Kutu üretiminde kullanılacak kartonun en önemli özelliğidir.